ویژگیهای عمومی حشرات
حشرات گروهی از جانوران هستند که بدن آنها از سه بخشِ سر، سینه و شکم تشکیل شده است. آنها یک جفت شاخک، قطعات دهانی ویژه، سه جفت پای بندبند و معمولاً دو جفت بال دارند. قلب در این جانوران باریک است و تنفس از طریق دستگاه ناییِ منشعب انجام میشود. دفع مواد زائد بهوسیله لولههای مالپیگی صورت میگیرد. مغز از مجموعهای از عقدههای عصبی تشکیل شده و لقاح داخلی است؛ جنس نر و ماده از هم جدا هستند. بیشتر حشرات تخمگذارند و رشد آنها بهصورت تدریجی همراه با دگردیسی انجام میشود.
حشرات به دو زیررده تقسیم میشوند: بیبالان یا بیدگردیسان و بالداران. حشرات بالدار خود شامل راستههای متعددی هستند و زنبورها در گروه بالداران نازکبال قرار میگیرند.
نازکبالان
این گروه دارای اندامهای دهانی خردکننده و لیسنده هستند. اغلب چهار بال دارند، هرچند برخی گونهها بالدار نیستند. بالها کوچک، نازک و غشاییاند و دارای تعداد محدودی رگبال هستند. هنگام پرواز، بالهای هر طرف به هم متصل میشوند. مادهها اندام تخمگذاری رشدیافتهای دارند که ممکن است برای ارهکردن، خراشیدن یا نیشزدن بهکار رود. لاروها معمولاً کرممانند و گاهی بیپا هستند و شفیرهها اغلب درون پیله قرار میگیرند. دگردیسی کامل است و برخی از آنها اجتماعی و برخی دیگر انفرادی زندگی میکنند. برخی لاروها انگلی هستند.
راستهها و خانوادههای مختلف زنبورها
دمدرازان (زنبورهای جنگلی)
بدن استوانهای و اندازه نسبتاً بزرگ دارند. شکم مادهها خاردار است و اندام تخمریز آنها بسیار بلند. لاروها معمولاً روی درختان و در محیط جنگل زندگی میکنند.
دَلّه زنبوران
طول بدن این گروه از ۴ تا ۳۸ میلیمتر متغیر است. اندام تخمریز در برخی گونهها بسیار بلند شده و ممکن است به ۱۵۰ میلیمتر برسد. لاروها انگل پروانهها و سایر حشرات بوده و بهصورت داخلی یا خارجی زندگی میکنند. بدن بالغها باریک و کشیده و بالها دارای رگبالهای فراوان است. شاخکها باریک و مفصلمفصلاند.
پشه زنبوران
شبیه دَلّهزنبوراناند ولی اندازه کوچکتری دارند (کمتر از ۳ میلیمتر). رفتار و چرخه زندگی آنها مشابه گروه قبلی است. معمولاً در خارج بدن میزبان شفیره میشوند. اندام تخمریز ممکن است کوتاه یا بلند باشد.
خَلَکی سیان
زنبورهایی کوچک تا متوسط با شاخکهای خمیده و زانوییشکل. رنگ بدن سیاه یا فلزی است و لاروها درون دانهها یا ساقههای گیاهان رشد میکنند.
مازو زنبوران
جثهای کوچک دارند و شکم آنها از پهلو فشرده است. تخمها در بافت گیاه، بهویژه درخت بلوط، گذاشته میشود و در اطراف لارو گالهای متورمی تشکیل میگردد. جنس نر کمیاب است و بکرزایی در این گروه رایج است.
سیه زنبوران
زنبورهایی درشت، سیاه و پُرمُو هستند. لارو آنها انگل حشرات دیگر است؛ مانند گونه تیفیا.
طلا زنبوران
بدنی با رنگهای درخشان و فلزی دارند و سطح زیرین شکم آنها صاف است. لاروها در حجرههای لانه زنبورعسل و زنبورهای وحشی یافت میشوند.
زنبوران (زنبورهای کاغذی)
نیش دردناک دارند. مادههای جوان زمستان را در پناهگاه میگذرانند و در فصل مناسب اجتماع تازهای تشکیل میدهند که تنها یک فصل دوام دارد. لانه از مادهای شبیه کاغذ ساخته میشود و از شانههای افقی با حجرههای متعدد تشکیل شده است. کارگرها فراواناند و نرها در اواخر تابستان از تخمهای لقاحنیافته تولید میشوند. تغذیه بالغها از نوش گلها و شیره میوههاست.
گِل مالان
شکم کشیده و ضخیم دارند. لانههای گلی خود را روی زمین میسازند و طعمههای نیشخورده را بهعنوان غذا برای لاروها در آن قرار میدهند.
عسل زنبور نمایان
در لانههای مستقل اما نزدیک به هم زندگی میکنند. لاروها در حجرههای روباز قرار دارند و بهطور روزانه توسط بالغها تغذیه میشوند.
تک عسل زنبوران
هر ماده لانهای مجزا میسازد و در آن تخمگذاری میکند. غذای لاروها نوش گل و دانههای گرده است. لانهها اغلب نزدیک هم هستند و در برخی گونهها یک زنبور نگهبان ورودی را محافظت میکند.
کلان لبان
دارای سر پهن، زبان بلند و آروارههای پیشین تیز هستند. در ساقه گیاهان، چوب یا زمین لانه میسازند و آن را با گرده و نوش پر میکنند.
دَرودگران
زنبورهایی بزرگ و سیاه با موی کم و آروارههای قوی که برای کندن چوب و ساختن لانه استفاده میشود.
کلانعَسَلیان
اندازه متوسط تا بزرگ دارند و بدنشان پوشیده از موهای متراکم است. زبان آنها بلند بوده و گردهافشانی گیاهانی مانند شبدر را انجام میدهند. ملکههای جوان پس از زمستان، اجتماعی یکفصلی تشکیل میدهند که شامل ملکه، کارگرها و نرهاست. لانه معمولاً در حفرههای جوندگان ساخته شده و شامل حجرههای مومی برای لاروها و ذخیره عسل است.
عسل زنبوران (زنبور عسل)
روی چشمها کرک دارند و کارگرها در پشت پاهای خود سبد گرده حمل میکنند. بومی دنیای قدیماند و گونه شناختهشده آنها Apis mellifera، همان زنبور عسل معمولی است که از مفیدترین حشرات جهان بهشمار میرود.
آشنایی با زندگی زنبور عسل
زنبور عسل از راستهٔ نازکبالان (Hymenoptera) است و هم ابزارهای دهانی جویدن و هم مکیدن را داراست. دگردیسی آن کامل بوده و بهصورت اجتماعی زندگی میکند. در یک جمعیت زنبور عسل، سه طبقه وجود دارد:
- ملکه (Queen): مسئول تخمگذاری.
- نرها (Drones): کار اصلی آنها بارورکردن ملکههای جوان است.
- کارگرها (Workers): مادههای عقیمی هستند که بیشترین جمعیت کندو را تشکیل میدهند.
کندوی زنبور عسل یا به شکل جعبههای مکعبی ۵۰ سانتیمتری است که «کندوی مدرن» نام دارد، یا به صورت سبدهای سنتی که «کندوی بومی» نامیده میشود.
زنبور عسل در قرآن
واژهٔ نحل به معنای زنبور عسل، در آیات ۶۸ و ۶۹ سورهٔ نحل آمده است. در تفسیر آیهٔ ۶۸ آمده که خداوند به زنبور عسل الهام کرد تا خانههایی در کوهها، درختان و سازههای دستساز انسان بنا کند. نخستین وظیفهٔ زنبوران در این آیه، خانهسازی بیان شده است؛ زیرا داشتن مأوا، آغاز هر فعالیت دیگری است.
در آیهٔ ۶۹، دومین مأموریت زنبور عسل بیان میشود: تغذیه از میوهها و پیمودن راههایی که خداوند برای آنها مقدر کرده است. سپس نتیجهٔ این فرایند معرفی میشود: «از درون زنبوران نوشیدنی بیرون میآید که رنگهای گوناگون دارد.» دانشمندان نیز ثابت کردهاند که زنبورها در فرایند تولید عسل، خواص گیاهان را بهخوبی حفظ کرده و به عسل منتقل میکنند.
این آیات جلوهای از شگفتی خلقت و نظم زندگی زنبورها و هدیهٔ ارزشمند آنها، یعنی عسلی است که هم غذای انسان است و هم درمان.
دانشمندان نیز تأیید کردهاند که زنبور هنگام تولید عسل بهگونهای عمل میکند که خواص درمانی گیاهان حفظ شده و به عسل منتقل میشود. این فرآیند و نتایج آن، نشانهای روشن از قدرت و حکمت الهی برای خردمندان است.
گونهها و نژادهای زنبور عسل
چهار گونهٔ مهم عبارتاند از:
- Apis indica (زنبور هندی)
- Apis dorsata (زنبور درشت)
- Apis florea (زنبور ریز)
- Apis mellifera (زنبور عسل معمولی)
محصولات زنبور عسل
محصولات مهم زنبور عسل شامل:
- عسل نحوه تولید عسل توسط زنبور عسل
- گرده
- موم (بره موم)
گردهٔ زنبور عسل سرشار از مواد آلی، ویتامینها، قندهای احیاکننده و حدود ۲۲٪ پروتئین است. بیشتر اسیدهای آمینهٔ ضروری انسان در آن وجود دارد. عصارهٔ اتری گرده نیز حاوی چربیها، رنگدانهها، ویتامینها و هورمونهای رشد است.
تلهٔ گرده جمعآوری آن را آسان میکند اما استفادهٔ زیاد از آن باعث تضعیف کلنی میشود.
کاربردهای درمانی گرده
گردهٔ زنبور عسل در پزشکی اهمیت زیادی دارد و برای درمان:
مشکلات پروستات
حساسیتها
بیاشتهایی
بهکار میرود. همچنین بهعنوان مکمل غذایی و در محصولات مراقبت پوست استفاده میشود.
نیش زنبور
نیش زنبور عسل بهدلیل ترکیبات اسیدی و قلیایی آن، در درمان برخی بیماریها استفاده میشود.
تولید مثل زنبور
اندامهای تولیدمثلی در کارگرها بسیار کوچک و در ملکه کاملاً رشد کرده است. ملکهٔ جوان حدود ۶ روز پس از خروج از حجره، با یک یا چند نر جفتگیری میکند. اندام جفتگیری نر در بدن ملکه باقی میماند و پس از بازگشت به کندو، کارگرها آن را جدا میکنند. اسپرمها در کیسهٔ ذخیرهٔ اسپرم نگهداری میشوند و برای بارورکردن تخمها استفاده میگردند.
تخمهای لقاحنیافته → نرها (هاپلوئید، ۱۶ کروموزوم)
تخمهای لقاحیافته → مادهها (دیپلوئید، ۳۲ کروموزوم)
لاروها پا و چشم ندارند و از ژلهٔ شاهانه تغذیه میکنند. لارو ملکه مقدار بیشتری ژلهٔ شاهانه دریافت میکند و سریعتر رشد مییابد. لارو پس از چندبار پوستاندازی، در سلول مومی شفیره شده و سپس زنبور جوان از حجره بیرون میآید.
زنبورهای نر پس از عمل جفتگیری، بهدلیل نبود توان تغذیه، از بین میروند.
رازهای زنبور عسل
زنبور عسل Apis mellifera از راستهی نازکبالان (Hymenoptera) است. این حشره همزمان دارای اندامهای دهانی مکنده و جونده بوده و دگردیسی کامل دارد. زندگی زنبور عسل اجتماعی است و جمعیت کندو به سه طبقهٔ اصلی تقسیم میشود:
ملکه (Queen): تنها زنبوری که توانایی تخمگذاری دارد.
نرها (Drones): وظیفهی آنها فقط بارور کردن ملکههای تازه است.
کارگرها (Workers): مادههایی نازا که وظایف گوناگونی در کندو بر عهده دارند.
کندوی زنبور عسل معمولاً یا به شکل جعبههای مکعبی با ابعاد حدود ۵۰ سانتیمتر است (کندوهای مدرن) یا به شکل سبدهای سنتی که کندوی بومی نامیده میشود.
ساختمان مورفولوژیک زنبور عسل
بدن زنبور با موهای ریز و متراکم پوشیده شده که بهواسطهٔ خارهای جانبی کوتاه، گردهٔ گل را بهخوبی جذب میکنند.
پاهای جلویی مجهز به موهای زبر و کوتاهی هستند که بهعنوان «برس چشمی» برای پاک کردن چشمها استفاده میشوند.
بالها در هنگام پرواز با قلابهای ریز به هم قفل شده و تا حدود ۴۰۰ بار در ثانیه حرکت میکنند.
آروارههای زبرین در کارگران برای جمعآوری گرده و ساخت حجرهها به کار میرود و آروارههای زیرین قاشقکمانند، گردهٔ گل را جمع میکنند.
خرطوم از لب تحتانی ساخته شده و با اندامهای حسی همراه است. شهد گل با مکش حلق وارد چینهدان یا «معدهٔ عسلی» میشود که دریچهای چهارلَبی مانع ورود آن به معدهٔ اصلی میگردد. عسل از کجای زنبوره؟
روده باریک و طویل است و حدود صد لولهٔ مالپیگی به آن متصل میشود. در انتهای بدن، نیش قرار دارد که فقط در کارگرها و ملکه دیده میشود.
حس بویایی زنبور عسل بسیار قوی است و چشمها از واحدهای بینایی فراوانی تشکیل شدهاند. زنبوران عسل توانایی تشخیص رنگهای قرمز و سیاه را ندارند.
کاربردهای گردهٔ زنبور عسل
گردهٔ گل که زنبور جمعآوری میکند، سرشار از مواد آلی و انواع ویتامینهاست. حدود ۳۱٪ کربوهیدرات، ۲۲٪ پروتئین و همهٔ اسیدهای آمینهٔ ضروری در آن وجود دارد. همچنین حاوی چربیها، رنگیزهها، ویتامینها و هورمونهای رشد است.
کاربردهای درمانی و بهداشتی گرده:
کمک به درمان مشکلات پروستات
کاهش واکنشهای آلرژیک
بهبود اشتها
استفاده بهعنوان مکمل غذایی
استفاده در محصولات مراقبت از پوست برای کاهش چینوچروک و لکهها
از داروهای معروف تهیهشده از گرده میتوان به Prostaflor و Ofilorex اشاره کرد.
نیش زنبور
نیش زنبور عسل به دلیل ترکیبات اسیدی و قلیایی خود، در برخی روشهای درمانی مورد استفاده قرار میگیرد.
رقص زنبور عسل
منبع : زبان رقص
رقص گردون
هرگاه منبع غذایی فاصلهای کمتر از ۱۰۰ متر داشته باشد، زنبور با رقصی شبیه @ به دیگر زنبورها منبع غذایی را میشناساند.
رقص قرقرهای
رقصی است که در آن زنبور به دیگر همنوعان خود منبع غذایی را با اعلام مسافت و زاویه نسبت به خورشید معرفی میکند. زنبور پیشاهنگ با بازگشت به کندو، الگویی از رفتاری چشمگیر به نمایش میگذارد که به شکل عمودی اجرا میشود. مسیری که زنبور به هنگام رقص طی میکند به شکل θ است.
در مسیری که زنبور دوباره طی میکند (یعنی خط وسط θ)، زنبور شکم خود را میلرزاند یا تکان میدهد و در همان حال صداهایی از خود بیرون میدهد. این زنبور ممکن است گهگاه متوقف شود تا نمونه شهدی را که در چینهدانش جمع کرده و با خود به کندو آورده است به هم کندوییها بدهد. زنبور، در همان حال که میرقصد تعدادی زنبور نیز به دنبالش راه میافتند. این زنبورها همانهایی خواهند بود که به عنوان جمعکنندههای غذا به سمت منبع غذایی جدید راه میافتند.
دانشمندان دریافتند که زنبوران دیگر از این اطلاعات حین رقص استفاده میکنند تا محل منبع جدید غذایی را پیدا کنند. زنبور پیشاهنگ جهت منبع غذایی را با نشان دادن زاویه بین منبع غذایی و کندو بر مبنای موقعیت خورشید به زنبوران دیگر توضیح میدهند. زاویه بین کندو و منبع غذایی همان زاویهای است که بخش وسط شکل θ با خط عمود در شان کندو میسازد.
ملاحظات خویشاوندی زنبورهای عسل
زنبورهای عسل هنگام انتخاب شغل ملاحظات خویشاوندی را در نظر می گیرند. پژوهشگران انگلیسی با بیش از ۳۰ تحقیق درباره ۱۳ نوع زنبور عسل دریافتند نوع میلیپونای این حشره كه در جنگل های آمازون زندگی می كنند سرنوشت خود را خود تعیین می كنند و درباره شغل خود در مقام زنبور كارگر یا ملكه تصمیم می گیرند. بر اساس این تحقیق خویشاوندی یك زنبور كارگر ماده با زنبور نری كه درنتیجه تولید مثل زنبورهای كارگرماده به وجود آمده است از خویشاوندی ژنتیك یك كارگرماده و زنبور نری كه ملكه او را به وجود آورده بیشتر است.
بر اساس این تحقیق برخی از گونه های زنبور عسل برای كسب مقام شغلی بهتر و برای رسیدن به مقام ملكه تلاش می كنند اما این تمایل منفعتی برای آنها ندارد زیرا ملكه های بی فایده براثر اشتباه در انتخاب شغل كشته می شوند. با این وجود دربعضی از گونه های دیگر این حشره فقط ملكه ها مسئول تولید مثل زنبورهای نر نیستند بلكه زنبور های كارگر ماده نیزدراین مسئولیت ایفای نقش می كنند.
زنبورها آپارتماننشین میشوند.
شرکت بزرگ الکترونیکی «فیلیپس» با هدف فراهمکردن امکان تجربه زنبورداری برای ساکنان شهر، کندوی عسل مدرنی طراحی کرده که میتوان آن را بهسادگی در آپارتمان نصب و از عسل طبیعی آن استفاده کرد.
بر اساس گزارش ایسنا، این محصول که «کندوی عسل شهری» نام گرفته، از یک گلدان گل در بخش بیرونی و ورودی زنبورها در قسمت بالایی تشکیل شده است. در داخل دستگاه، محفظهای شیشهای قرار دارد که شانههای عسل در آن تعبیه شده و زنبورها را به ساخت کندو ترغیب میکند.
در بخش زیرین دستگاه، سامانهای برای آرامکردن زنبورها نصب شده تا کاربر بتواند بدون مزاحمت، عسل را برداشت کند. شیشه نارنجیرنگ این محفظه تنها نوری را عبور میدهد که برای زندگی زنبورها ضروری است.
کندوی عسل شهری ظاهر براق و مدرنی دارد و با سبک زندگی امروزی هماهنگ است. فیلیپس اعلام کرده است که با کاهش جمعیت کلنیهای زنبور، توسعه چنین کندوهایی در شهرها میتواند به حفظ این حشره ارزشمند کمک کند.
از دیگر مزیتهای این طراحی، بینیازی آن به فضای باز یا حیاط است. تنها کافی است دستگاه در نزدیکی یک پنجره نصب شود تا امکان استفاده از آن فراهم گردد.
این درسته که عسل پی پی زنبور هست ؟
خیر درست نیست زنبور عسل شهر گل را می مکد و در معده مخصوص ساخت عسل نگهداری میکند و بعد به داخل خانه های کندو می ریزد اگر بخواهیم عسل رو به چیز حال بهم زنی تشبیه کنیم !!! میشه گفت استفراغ زنبور هست !! چون در واقع از معدش بالا میاره!
لازمه بدونید که زنبور این فرایند رو چند بار انجام میده تا عسل بطور کامل فرآوری بشه !